Το παιχνίδι αποτελεί ενεργοποίηση των φυσικών και διανοητικών δυνάμεων του ατόμου για άσκηση, διασκέδαση, ανάπαυση κ.λ.π.

Διακρίνεται από την εργασία για τα αίτια που την υπαγορεύουν. Είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα όλων των ανθρώπινων φυλών, ακόμα και ζώων με ανώτερη διανοητικότητα. Ως αντικείμενο έρευνας και μελέτης το παιχνίδι έχει απασχολήσει την Παιδαγωγική, την Παιδοψυχολογία, τη Λαογραφία και άλλους τομείς της ιστορίας του πολιτισμού και έχουν διατυπωθεί διισταμένες θεωρίες για την αρχή, τον χαρακτήρα και τη σκοπιμότητα του.

Το παιχνίδι είναι στενά συνδεδεμένο με την παιδική ηλικία της οποίας αποτελεί κύριο γνώρισμα.

Εξ ορισμού, ο οποίος στηρίζεται στην εμπειρική παρατήρηση, το παιχνίδι είναι αυθόρμητη και ελεύθερη ενασχόληση, που δεν αποβλέπει σε κάποιο συγκεκριμένο σκοπό, αποτελεί αυτοσκοπό και προκαλεί, κατά κανόνα, ευχάριστα συναισθήματα.

Βεβαίως, ο ορισμός δεν μπορεί να δώσει απάντηση στα μεγάλα ερωτήματα αν ο παίζων ωθείται από κάποια εσωτερική ανάγκη, άρα δεν δρα ελεύθερα, αν πράγματι δεν επιδιώκει, έστω και ασύνειδα, κάποιο σκοπό. Έτσι θεωρίες ότι το παιχνίδι είναι τρόπος ανάπαυλας και αναψυχής ή αποτέλεσμα πλεονάζουσας ενέργειας του ατόμου ή ακόμη ότι αποτελεί κατάλοιπο πράξεων παρωχημένων γενεών που μεταδίδονται κληρονομικά στο άτομο (θεωρία του αταβισμού) δίνουν μονομερείς απαντήσεις στο θέμα.

Όμως το παιδί δεν παίζει μόνον όταν είναι ξεκούραστο για να ξοδεύσει την πλεονάζουσα ενέργεια. Παίζει και όταν είναι κουρασμένο, ακόμη κι όταν είναι άρρωστο.

Τα όργανα που χρησιμοποιούνταν απ΄ τα παιδιά για τα παιχνίδια τους, τα αθύρματα των αρχαίων, ήταν πολλά και ποικίλα.

Κατασκευάσματα αρχικά, ή επινοήσεις των ίδιων των παιδιών ή των γονέων τους, σήμερα αποτελούν τα αντικείμενα της βιοτεχνίας ή της βιομηχανίας. Ως πρώτη ύλη χρησιμοποιήθηκε το ξύλο, ο πηλός, το ύφασμα, το χαρτί, το δέρμα, το μέταλλο, το κερί, τα οποία επεξεργάζονταν ειδικοί τεχνίτες. Παριστάνουν συνήθως μορφές (κούκλες, στρατιώτες, αθλητές, κ.α.) ή σκηνές της ανθρώπινης ζωής, ζώα, έπιπλα και σκεύη, κτήρια, απομιμήσεις μουσικών οργάνων, μεταφορικά μέσα (καράβια, αυτοκίνητα, αεροπλάνα). Η βιομηχανία παιχνιδιών αποτελεί σήμερα εξαιτίας του υπερτονισμού της παιδαγωγικής και γνωστικής αξίας του παιχνιδιού έναν από τους πιο προσοδοφόρους τομείς της βιομηχανίας. Αλλά και στην αρχαιότητα και σ' όλους τους λαούς - πρωτόγονους και μη - το παιχνίδι αποτελούσε είδος βιοτεχνικής δραστηριότητας ιδιαίτερα σημαντικής.

Βεβαίως, στην απλούστερη μορφή του το παιχνίδι αποτελείται από ακατέργαστη ύλη (άμμος, χώμα, βώλοι, αμάδες, ξύλα, πέτρες) ή παλιά και άχρηστα υλικά (στεφάνια, τσέρκια-ρόδες σήμερα), σφαίρες (τόπια, μπαλόνια, μπίλιες), σβούρες, κούκλες από ύφασμα (κουτσούνες).

Στα παιδιά δίνονταν, όπως και σήμερα, παιχνίδια κατά τη γέννηση (οπτήρια), την επέτειο της γέννησης (γενέθλιοι δόσεις), κατά την Πρωτοχρονιά (επινομίδες), κατά την μύηση του παιδιού σε ορισμένη λατρεία και σε άλλες ευκαιρίες.

Τα γνωρίσματα, επίσημα ή σπάργανα ήταν περίαπτα (φυλαχτά) και κοσμήματα που κρεμούσαν στο κρεβάτι του βρέφους.

Οι πλαταγώνες, πλαταγαί, ή σείστρα, που επινόησε, ίσως, ο μεγάλος μηχανικός του Ε' π.Χ. αιώνα Αρχύτας, ήταν κύκλοι με κουδουνάκια, αγγεία ή κούφια ειδώλια γεμάτα με μπίλιες για να κουδουνίζουν (κουδουνίστρες). Τέτοια παιχνίδια έχουν έρθει στο φως με τις ανασκαφές. Τα ίδια τα παιδιά, εξ άλλου, κατασκεύαζαν σπίτια με πηλό, αμαξάκια, ξύλινα πλοιάρια, έπιπλα, ζώα κά. Ο κώνος (Όμηρος), ο βέμβιξ, ο κρίκος ή τροχός, η σφαίρα, ο στρόμβος, οι ξύλινες ή πήλινες ή κέρινες νύμφες ή κόρες ή πλαγγόνες, στην κατασκευή των οποίων ειδικεύονταν οι κοροπλάθοι, είναι μερικά από τα παιχνίδια των αρχαίων. Ανώτερης τεχνολογίας παιχνίδια ήταν τα νευρόσπαστα.

Η μεγάλη ανάπτυξη της βιοτεχνίας του παιχνιδιού, συμπίμπτει με τη βιομηχανική επανάσταση. Πρέπει να σημειωθεί εδώ ότι η τεχνολογία του παιχνιδιού προηγείται της βιομηχανικής τεχνολογίας συχνά με διαφορά αιώνων (Ήρων ο Αλεξανδρεύς). Τα νέα επιτεύγματα της τεχνολογίας (ποδήλατο, τηλεγραφία, ηλεκτρισμός) χρησιμοποιούνται πλέον για την κατασκευή παιχνιδιών, που αντιγράφουν ουσιαστικά τη σύγχρονη πραγματικότητα. Κατά τον 20ό αιώνα η προσπάθεια των βιομηχανιών παιχνιδιού τείνει προς την πιστή απόδοση της πραγματικότητας και την ακρίβεια.

Τα σημερινά παιγνίδια που παίζουν (αν παίζουν) τα παιδιά και που αντικατοπτρίζουν την ηθική και κοινωνική μας υπόσταση, έχουν χαρακτηριστικά γνωρίσματαεντελώς διάφορα των γνωρισμάτων των Παραδοσιακών μας παιγνιδιών. Ο σύγχρονος τρόπος διαβίωσης στις μεγαλουπόλεις, με την πλήρη υποταγή της κοινωνίας στα κελεύσματα και τις προσταγές του καταναλωτισμού, με τη συνεχή και σχεδόν αποκλειστική προσπάθεια μεγιστοποίησης της οικονομικής μας δυνατότητας, με την αποστασιοποίηση μας από την παράδοση, με την παντελή απουσία χώρων άσκησης και αναψυχής, με την αδυναμία εύρεσης ελεύθερου χρόνου για διασκέδαση και ενασχόληση με τα ευχάριστα και τα τερπνά, τόσο από τους μεγαλύτερους στην ηλικία iονείς, όσο δυστυχώς και κυρίως από τα παιδιά, διαμόρφωσαν νέα και εν πολλοίς αμφιβόλου αν όχι επικινδύνου τρόπου παιγνίδια και παιδιές, που προβληματίζουν εντονότατα τους επιστήμονες - Κοινωνιολόγους, Παιδαγωγούς κάθε βαθμίδας, Ψυχολόγους κ.α. - και για την αξία τους και για όλα αυτά που καταλείπουν στη σωματική, πνευματική και ψυχική υπόσταση των νέων.